.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

Stepując o muzyce pop

Filip Graliński
05/02

W dzieciństwie słoń nadepnął mi na ucho, więc nie odróżniam Arvo Pärta od ZZ Top. Na czym polega lepszość pierwszego od drugich, miałem nadzieję dowiedzieć się z książki Grzegorza Piotrowskiego Muzyka popularna. Nasłuchy i namysły. Niestety, nie dowiedziałem się. Jako osobnik estetycznie głuchy zanurzyłem się więc tylko w warstwę metajęzykową książki Piotrowskiego.

[…] określenie pop song pojawiło się w amerykańskiej prasie już w 1926 roku (do końca lat czterdziestych słowa pop w kontekście muzycznym używano w cudzysłowie, w latach pięćdziesiątych funkcjonowało już jako oczywiste). [Grzegorz Piotrowski, Muzyka popularna. Nasłuchy i namysły, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2016, s. 79]

Autor powołuje się na: The Oxford English Dictionary, second ed., prepared by J.A. Simpson and E.S.C. Wiener, vol. 12, Oxford 2001, s. 112.

Podobne stwierdzenie odnajdujemy na anglojęzycznej Wikipedii:

The term “pop song” was first recorded as being used in 1926, in the sense of a piece of music “having popular appeal”. [Termin pop song po raz pierwszy odnotowano w użyciu w roku 1926 (w znaczeniu: utwór mający powszechne wzięcie).]

(Wikipedia również powołuje się na The Oxford English Dictionary, tyle że na wydanie z 1989 roku).

Pies Pawłowa ślini się na dźwięk dzwonka, ekipa re-research.pl — gdy słyszy, że takie a takie słowo pojawiło się w takim a takim roku. 1926? Schodzimy 26 lat wstecz, pop song i pop music za jednym zamachem:

Że prasa australijska?

Że w cudzysłowie?

morał

Nie pastwię się tutaj nad muzykologiem, lecz nad słownikarzami-chronologizatorami. Piotrowski wziął za dobrą monetę datę podaną przez szacowny słownik. To my, badacze języka, powinniśmy wypracować lepsze standardy chronologizacji i edukować muzykologów, dziennikarzy, prawników itd.

Jakie standardy? Po pierwsze, uznać daty podane w słownikach „tradycyjnych” za niebyłe (co najwyżej uznawać je za luźne stwierdzenie typu „kiedyś tam przed rokiem takim a takim”; mam tu na myśli „gołe” daty, te towarzyszące konkretnym cytatom są w porządku). Po drugie, podawać tylko datowania uzyskane w wyniku automatycznego przesiewania mas tekstowych. Po trzecie, dawać gwarancję jakości, opartą na statystyce — „rok taki a taki z prawdopodobieństwem 95%”. Co oznacza prawdopodobieństwo, spierają się matematycy i filozofowie, w gruncie rzeczy podanie prawdopodobieństwa oznacza gotowość przyjęcia zakładu (19 zł za każdą postawioną złotówkę, jeśli uda się znaleźć wcześniejsze poświadczenie — zob. nasze zakłady, niestety jeszcze oparte na intuicji, zamiast na prawie wielkich liczb…)

datowania mają konsekwencje

Skoro Piotrowski odnosi się do szczegółowej chronologizacji pop songu-u („już w 1926 roku”, „do końca lat czterdziestych”, „w latach pięćdziesiątych”), to jakieś znaczenie to ma dla jego rozważań nielingwistycznych (muzykologicznych) — być może cofnięcie datowania o kilkanaście lat, zmieniłoby tok jego rozumowania. Gra toczy się więc o dużą, również pozalingwistyczą, stawkę (wspomnijmy tutaj chociaż kwestię datowania helikoptera i kultury masowej w kontekście kontrowersji wokół „Szkiców piórkiem” Bobkowskiego).

a sprawa polska

Zredatowaliśmy angielski pop song, ale problem oczywiście dotyczy też polszczyzny. Czego szukałby muzykolog biorąc do ręki, dajmy na to, Etymologiczny słownik języka polskiego Andrzeja Bańkowskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000)? Powiedzmy hasła piosenkarka — według Bańkowskiego słowo „znacznie” późniejsze niż piosenkarz; piosenkarce w Etymologicznym słowniku towarzyszy liczba 1959. A oto ponadpółwieczna redatacja:

oai:ebuw.uw.edu.pl:82248

Przyznajmy, Andrzej Bańkowski lojalnie ostrzega:

Kto by chciał posługiwać się w takim celu słownikiem niniejszym, niech pilnie bierze pod uwagę ewentualne błędy w datowaniu, nieuchronnie popełniane przez autora, który miał do „przepuszczenia przez swoją maszynkę” tyle ton materiałów. [Słownik etymologiczny…, t. I, s. XXIV]

Tylko, wobec tego, jaki pożytek z takich dat będzie miał użytkownik słownika (w szczególności niejęzykoznawca)?

(Piosenkarka nie jest wyjątkowym przypadkiem, dowodzi tego Jan Wawrzyńczyk w pracy „Nad Etymologicznym słownikiem języka polskiego Andrzeja Bańkowskiego — dubia datacyjne”, Warszawa 2013).

jeszcze o OED

A czy w The Oxford English Dictionary coś się zmieniło przez te 16 lat w kwestii pop song-u? Zajrzyjmy do wersji internetowej tego słownika. Co ciekawe, nie ma tam osobnego hasła ani podhasła pop song, w haśle pop (dostęp 20 kwietnia 2017 r.) znajdziemy pop song w jednym z cytatów:

Furman and Nash dealt up pop songs as vaudeville wants and likes.

Poświadczenie pochodzi z 1921, a więc trochę lepiej niż 1926, ale później niż przykłady, które ja wyszukałem.

Na koniec dodajmy, że według OED słowo pop w znaczeniu popular music (muzyka popularna) jest zaskakująco stare, najstarsze znane poświadczenie pochodzi z 1862:

There is too much ‘Pop’ for the thorough enjoyment of the chamber music.

Kto da wcześniej?!

Tagi