.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

Cudowne niemowlę z Astropola?

Daniel Dzienisiewicz

Niejednokrotnie udowadnialiśmy, że dawna prasa kryje w sobie niezmierzone pokłady nieprawdopodobnych historii. Właśnie stosując zapytanie „nieprawdopodobna historia”, odnalazłem kolejną, która, jak mniemam, może zaciekawić naszych Czytelników.

21 kwietnia 1915 r. krakowski „Ikac” podał sensacyjną wiadomość dotyczącą cudownego trzytygodniowego żydowskiego „proroka”, która pierwotnie miała rzekomo zostać opublikowana w rosyjskim dzienniku żargonowym „Hajnt”. Aby nie być gołosłownym, przytoczę ją najpierw w całości:

10/11

Pierwsze koty za płoty i pogoda psem

Daniel Dzienisiewicz

Już na wstępie informujemy, że spośród zwierząt domowych największą sympatią darzymy koty. Nie chcemy jednak, aby miłośnicy psów czuli niedosyt, więc dziś – nikogo nie faworyzując – zajmiemy się (lingwochronologizacyjnie) kotami i psami, kryjącymi się w powiedzeniach pierwsze koty za płoty oraz pogoda pod psem.

Najpierw oddajmy głos tym, którzy psy i koty badali przed nami. O etymologii obu związków wyrazowych prof. Jerzy Bralczyk pisał w następujący sposób:

Na temat przysłów językoznawca mniej ma do powiedzenia niż np. historyk literatury, folklorysta czy kulturoznawca. Ale spróbujmy. Podobno pierwsze koty z miotu uważano za gorsze, słabsze – i wyrzucano. Można uznać, że płot jest w tym powiedzeniu raczej symboliczny, mówimy czasem: wyrzucić coś za płot. Dziś, gdy mówimy: Pierwsze koty za płoty, myślimy, że początek został zrobiony, że dalej będzie łatwiej, lepiej. Na bardzo złą pogodę i psa wygnać szkoda, ale oczywiście bardziej szkoda w taką pogodę człowieka. Pod psem bywa zresztą nie tylko pogoda, ale i wiele innych rzeczy, łącznie z cechami. Pod psem może być czyjś charakter, jakaś organizacja, jedzenie i w ogóle życie. Można też czuć się pod psem. Czasem pojawia się określenie pod zdechłym psem. Biedny pies, choć przyjaciel człowieka, służył często do oznaczania czegoś negatywnego. Struktura składniowa z przyimkiem pod odwołuje się do znaków i nazw (Tawerna pod Różą, Zajazd pod Orłem itp.).

09/25