.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

4 oblicza grej(p)fruta

Daniel Dzienisiewicz

Zobaczyłem wczoraj w pewnej restauracji napis grejfrut, który zupełnie zbił mnie z pantałyku − chyba po raz pierwszy spotkałem się z taką formą. Norma mówi bowiem, iż pisze się albo z angielska grapefruit, albo w wersji spolszczonej − grejpfrut. Podobnie w przypadku przymiotników grapefruitowy i grejpfrutowy. Temat ten nie jest zresztą nowy: o owocowo-językowych wątpliwościach pisano m.in. tu i tu.

W ostatnim z wyżej przytoczonych źródeł Pan Literka, pisząc o ortograficznych kolejach losu wyrazu grejpfrut, podaje, iż najpierw pisano go z angielska z łącznikiem (grape-fruit), później bez (grapefruit), a następnie spolszczono ją na grejpfrut. Autor informuje także, iż dopuszczana jest wymowa grejfrut (lecz nie pisownia!) ze względu na trudności związane z artykulacją formy grejpfrut. Mimo to Pan Literka twierdzi, że − w przeciwieństwie do mnie − nieraz widuje w druku formę grejfrut.

Z naszych ustaleń wynika, że rzeczywiście najpierw funkcjonowała pisownia grape-fruit:

04/22

Koreanizmy w polszczyźnie — kimczi

Filip Graliński

Tradycyjna koreańska potrawa to kimczi (김치), czyli kapusta przyrządzona w specyficzny sposób, przy czym tradycyjność kimczi nie ma charakteru „cepelii”, współcześni Koreańczy jedzą kimczi codziennie, do wszystkiego. Opowiada się nawet anegdoty o Koreańczykach, którzy na wygnaniu tęsknili bardziej do kimczi niż do żony.

Najstarsze wystąpienie kimczi w naszych zasobach pochodzi z 1997 roku.

oai:www.sbc.org.pl:76303

To późna data, absolutnie nie twierdzimy, że to pierwsze pojawienie się kimczi w polszczyźnie, na pewno musiały być wcześniejsze. Swoją drogą, interesujące, że przy całej demoludzkiej przyjaźni peerelewsko-północno-koreańskiej, periodyki z czasów komunizmu o kimczi nie wspominały. No cóż, parafrazując powiedzenie o piasku i pustyni, w koreańskim socjalizmie nawet kimczi zabrakło!

Zwróćmy uwagę, że wyszperane wystąpienie to spolszczona wersja słowa podawanego dzisiaj częściej w angielskiej transkrypcji (kimchi).

03/13

Wietnamskie impresje

Daniel Dzienisiewicz

Po krótkiej przerwie wracamy do wietnamskich przygód naszego wysłannika (tak, już dotarł na miejsce!), który oprócz leżenia i patrzenia w gwiazdy (podczas których przygotowuje się do konferencji) robi także zdjęcia. Dzięki jego uprzejmości możemy podziwiać różne przejawy wietnamskiej czerwieni w przestrzeni miejskiej, która obfituje w dobrze znane nam symbole:

12/15

Kiedy w Polsce pojawiły się frytki?

Filip Graliński

„Kiedy Polacy zaczęli jeść frytki?” — pyta Paweł Rzewuski w serwisie histmag.org.

W II RP można było spokojnie zjeść francuskie frytki. We wzorcowej dla przygotowywania potraw z kartofli książce 200 potraw z ziemniaków można znaleźć taki oto przepis [przepis na frytki, samo słowo frytki nie pojawia się w nim] Ale książka o wymyślnym podawaniu kartofli to dopiero rok 1919. Czy we wcześniejszych również pojawiają się frytki? […] Na pewno […] można było znaleźć przepis na smażone ziemniaki już w czasach przełomu wieków, to znaczy w pierwszym wydaniu Uniwersalnej książki kucharskiej z 1896 roku […].

Spróbujmy odpowiedzieć, kiedy po raz pierwszy polski język poznał frytki, a właściwie frytki, bo skupiamy się tutaj na słowie.

Najstarsze znane nam poświadczenie frytek pochodzi ze stycznia 1907 roku:

11/07

Psiokrwisty międzywojenny hot dog

Daniel Dzienisiewicz

Dziś będzie krótko i przyjemnie, bo napiszemy kilka słów o jedzeniu. Sprzyja temu zbliżająca się pora obiadowa.

Ponieważ wszyscy lubimy dobrze zjeść (nie zawsze zdrowo: niektorzy z nas odbywają rytualne wyprawy do pobliskiej kebabiarni), temat nie jest nam obcy. Tzw. posiłki typu „fast food” zainteresowały nas do tego stopnia, że napisaliśmy nawet artykuł o chronologizacji słownictwa związanego z tą dziedziną (gdy tylko tekst się ukaże, niezwłocznie powiadomimy o tym fakcie naszych Czytelników).

Ale ad rem. Dziś na ruszt wrzucimy hot doga.

Wyraz ten największą częstość występowania w tekstach osiągnął na przełomie XX i XXI w.:

09/19