.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

Na krzyż: Taiwan vs. Tajwan

Marcin Pigulak

W ramach dzisiejszej odsłony „Na krzyż” — naszej serii poświęconej zagadnieniom diachroniczno-ortograficznym — spoglądamy przez pryzmat polszczyzny w stronę pewnej szczególnej wyspy położonej u wschodnich wybrzeży Chin — Formozy. Zamiast jednak skupiać się na tej wywodzącej się z języka portugalskiego nazwie, na warsztat weźmiemy dwie formy, mające swoją etymologię w języku chińskim. Mowa mianowicie o Taiwanie oraz Tajwanie:

06/08

Na krzyż: nie tylko vs. nietylko

Daniel Dzienisiewicz

Po pierwszomajowo-popowo-wentzowych wrażeniach wracamy ze starym dobrym Na krzyż z myślą o miłośnikach zagadnień diachroniczno-ortograficznych. Dziś na warsztat bierzemy formy nie tylko oraz nietylko.

05/04

Na krzyż: przedsiębierca vs. przedsiębiorca

Daniel Dzienisiewicz

Przeglądając numer „Biesiady Literackiej” z 26 marca 1909 r., natrafiłem na następujący fragment w kąciku poświęconym błędom językowym:

oai:cyfrowa.chbp.chelm.pl:9985

Otóż właśnie: przedsiębierca. Ta ciekawa forma została zarejestrowana m.in. w Słowniku ilustrowanym języka polskiego M. Arcta, w SJPDor, a także w prężnie rozwijającym się NFJP. Wracając jednak do tekstu z „Biesiady Literackiej”: chyba w tamtym czasie utyskiwanie nad niepoprawnością rzeczownika przedsiębiorca miało charakter płaczu nad rozlanym mlekiem. Dlaczego?

04/23

Na krzyż: smurfy vs. smerfy

Daniel Dzienisiewicz

Wikipedia mówi, że „Smerfy” (a raczej „Smurfy”) zagościły na antenie 1. Programu TVP 15 listopada 1987 r. Fakt, tym razem się nie myli — w naszych zasobach rzeczywiście również widnieje rok 1987:

oai:bibliotekacyfrowa.eu:2043

No właśnie: smurfy czy smerfy?

04/05

Na krzyż: obwieszczenie vs. komunikat

Daniel Dzienisiewicz

Pragniemy zawiadomić, że wyraz komunikat w pierwszej połowie XIX w. używany był bardzo rzadko. Nie można tego za to powiedzieć o obwieszczeniu, które zażywało wtedy niezgorszej reputacji. Jednak wkrótce role się odwróciły:

03/22

Na krzyż: telewizja vs. internet

Daniel Dzienisiewicz

Nie wiemy jak Czytelnicy, ale piszący te słowa telewizora już nie ma, a telewizję ogląda sporadycznie. Zawsze bowiem uważał, że lepszym źródłem wiedzy są książki i internet. Zresztą jeśli idzie o książki i filmy, to można legalnie poczytać i obejrzeć je dziś w sieci. Zatem internet wyraźnie deklasuje „pudło”.

03/18

Podwójne na krzyż: czemprędzej i czym prędzej

Daniel Dzienisiewicz

Tego jeszcze nie było: podwójne na krzyż! Dziś przyglądamy się wariantom czemprędzej i czym prędzej, które długo ze sobą walczyły zanim zwyciężyło współczesne czym prędzej.

02/22

Na krzyż: ateusz vs. ateista

Daniel Dzienisiewicz

Dziś o osobie niewierzącej w Boga mówimy ateista. Jednak nasi przodkowie (a przynajmniej ich część) pewnie określiliby niewierzącego mianem ateusza. Słownik Doroszewskiego notuje obie formy. Słownik Szymczaka również, lecz ateusz oznaczony został w nim już kwalifikatorem daw.

02/13

Na krzyż: dla czego vs. dlaczego

Daniel Dzienisiewicz

Jak wczoraj raczył poinformować Czytelników kol. Filip, piwo bezalkoholowe okazało się zdradliwe. Pytanie: dlaczego? Najwidoczniej był to wynik spisku producentów, bo jakoś nie potrafimy znaleźć żadnego racjonalnego wytłumaczenia tej sytuacji. Nawiasem pisząc, ciekawostką jest fakt, że sam przysłówek dlaczego ma dość intrygującą historię, znakomicie nadającą się do naszej serii Na krzyż! Okazuje się zatem, że nawet zdawałoby się najprostsze pytania mogą inspirować retronautów.

02/05

Na krzyż: NRF vs. RFN

Daniel Dzienisiewicz

Kolejny odcinek Na krzyż i kolejny problem (a zarazem jeden z najulubieńszych wykresów kol. Filipa): Niemiecka Republika Federalna czy Republika Federalna Niemiec? Obie formy były stosowane w okresie PRL dla określenia Zachodnich Niemiec. Punktem zwrotnym okazał się dzień 7 grudnia 1970 roku, kiedy Józef Cyrankiewicz i Willy Brandt podpisali Układ PRL-RFN (niem. Warschauer Vertrag) o normalizacji stosunków między dwoma państwami. Wydarzenie to przyczyniło się do zmiany przyjętej dotychczas abrewiatury NRF na RFN. Najwcześniej odnaleziona wzmianka prasowa o Niemieckiej Republice Federalnej chwali „niezłomną postawę” francuskiego pisarza Pawła Valery „wobec okupanta i kolaboracjonistycznego wydawnictwa NRF, z którym przed wojną stale współpracował”.

oai:mbc.malopolska.pl:12773

01/30

Na krzyż

Daniel Dzienisiewicz

Splot różnych wydarzeń sprawił, że od słowa do słowa podczas naszego wczorajszego spotkania wymyśliliśmy nową i (mamy nadzieję) ciekawą serię — zatytułowaliśmy ją Na krzyż.

Na czym będzie polegać ten cykl? Otóż w jego ramach będziemy prezentować wykresy częstości dla wyrazów z malejącą frekwencją oraz ich wariantów z frekwencją rosnącą. Zwizualizowane zostaną momenty „przecięcia się” obu form, które tworzą charakterystyczny znak „X”. Taki obrazek pozwoli zlokalizować okres przejściowy, w którym częstość użycia obu wariantów była mniej więcej podobna. Oczywiście oprócz walorów poznawczych ważnym powodem ogłoszenia cyklu jest fakt, że takie wykresy najzwyczajniej w świecie nas bawią, a wszyscy jak jeden mąż uważamy, że bez frajdy nie ma nauki! Rozpoczynamy od wyrazów ponadto oraz nadto. Miłej wspólnej zabawy!

01/20