.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

Teodor Dostojewski, czyli o spolszczaniu nazw osobowych

Daniel Dzienisiewicz
11/09

Dziś 9 listopada i imieniny obchodzi m.in. Teodor. Podsunęło mi to pomysł, aby na przykładzie Teodora właśnie „wmyślić” się w temat spolszczania obcych imion (i nazwisk). Dziś praktyka ta jest stosunkowo rzadka, spotykamy jednak takie usankcjonowane zwyczajem przypadki, jak William Szekspir czy Karol Darwin. Tyle o powszechnej tendencji. Jak to często w takich sytuacjach bywa, obok „mainstreamu” istnieje też „podziemie”. Wnikliwi (czytaj: niewybiórczy) badacze polskiej prasy współczesnej (oraz jej internetowych „przybudówek”) wiedzą bowiem doskonale, że przedstawicielom niektórych konserwatywnych środowisk nie przeszłoby przez myśl stosowanie się do współczesnych trendów. W rezultacie pełno w tych periodykach Andrzejów Rasmussenów, Hilarii Clintonowych czy Dawidów Cameronów. Dalej nie będziemy jednak głowić się nad nimi wszystkimi i płynnie przejdziemy do naszego solenizanta.

Imię Teodor miało pojawić się w polszczyźnie już w średniowieczu. Pochodzi ono od greckiego Θεόδωρος, co się wykłada: dar od Boga (czyli bardziej po polsku: Bożydar). Łacińska tradycja kościelna zna wielu Teodorów męczenników, ascetyczny Wschód — nawet więcej. W Rosji przedrewolucyjnej imię zapisywano jako Ѳео́доръ (Фео́дор), po reformie z 1918 r., w sposób znaczący upraszczającej ortografię, ostał się (окончательно) Фёдор (Федор), tj. Fiodor. Prawdopodobnie najbardziej znanym Fiodorem w Polsce jest powieściopisarz Fiodor Michajłowicz Dostojewski, autor „Zbrodni i Kary”, „Biesów”, „Braci Karamazow” i wielu innych utworów stanowiących dogłębną wiwisekcję ludzkiej natury. O samym Dostojewskim napisano i pisze się tyle, że głowa mała, więc nie będę wchodził na ten grząski grunt. Sam napiszę tylko, że dzisiejszy Fiodor w XIX w. był Teodorem, por. np. informacja o zesłaniu (skutek przynależności do Koła Pietraszewskiego):

oai:http://ebuw.uw.edu.pl:74512

Albo:

oai:http://ebuw.uw.edu.pl:50938

Połączenie Fiodor Dostojewski zaczęło pojawiać się dopiero pod koniec XIX w., by następnie „wystrzelić” w drugiej połowie XX w.:

Warto dodać, że w nazywaniu Dostojewskiego Teodorem nieustępliwy był Stanisław Cat-Mackiewicz, który nawet napisał o twórcy „Biesów” książkę. Do dziś we wspomnianych na wstępie środowiskach konserwatywnych spotkać można się z Teodorami Dostojewskimi.

Tagi