.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Zakładu Infolingwistyki i Zakładu Przetwarzania Języka Naturalnego UAM

Podlaskie szeptuchy

Daniel Dzienisiewicz
02/07

Kontynuując akcję pomocy internatuom, i tym razem postanowiliśmy oddać przysługę spragnionemu wiedzy społeczeństwu. Kilka lat temu miałem okazję wysłuchać referatu E. Webera, który później został przekuty w artykuł i opublikowany na łamach czasopisma Kultury Wschodniosłowiańskie — Oblicza i Dialog (tom IV, 2014) pt. Podlasie — gdzie religia spotyka magię. Tekst dotyczył szeptuch (szeptunek, babek), tj. podlaskich uzdrowicielek leczących modlitwą (określenie szeptucha pochodzi od szeptania modlitw). Oto dziś na portalu Poranny.pl czytam czerwcowy wywiad z Kamilą Pankowską-Wróbel, którego tematem są właśnie szeptuchy.

Badaczka zjawiska mówi o uzdrowicielkach:

Same też tak siebie określają. Bardzo niechętnie używają słowa „szeptucha”. Nazwa wzięła się oczywiście stąd, że podczas uzdrawiania panie szepczą modlitwy. I faktycznie określenie „szeptucha” używane jest w czasach nam współczesnych, bo wcześniej - jak pan wspomniał - mówiło się „babki”.

Z tekstu dowiadujemy się również, że funkcjonuje męski odpowiednik szeptuchy, określany jako szeptuch lub szeptun.

W pewnym momencie redaktor pyta:

Czy da się określić moment wprowadzenia nowego nazewnictwa. Może to było w latach 90., czyli w początkach demokracji?

Rozmówczyni odpowiada, że nie odnalazła informacji na ten temat w źródłach.

Tutaj wkraczamy my. Nie dość, że odpowiemy na postawione pytanie, to… zrobimy to aż nazbyt dokładnie.

Otóż korzenie określenia szeptucha siegają o wiele głębiej niż początki III RP, bo już pierwszych lat XX w.

oai:ebuw.uw.edu.pl:106763

Jednakże rzeczownik szeptunka ujawnił się rzeczywiście dość późno, bo dopiero w 52. tomie „Kontekstów” z 1998 r.

oai:cyfrowaetnografia.pl:2804

Najwcześniej objawia nam się szeptun, bo już w 1881 r.

oai:www.wbc.poznan.pl:259356

O tym, że coś było na rzeczy już od dawna utwierdza nas jednak „Słownik gwar polskich” J. Karłowicza z 1907 r., który rejestruje wyrazy: szeptun, szeptucha, szeptuch, szeptuszka.

oai:zbc.uz.zgora.pl:8887

Tak więc zapraszamy badaczy szeptuch w mroki XIX- i XX-wiecznego piśmiennictwa, bo czai się tam mnóstwo ciekawych historii!

Tagi