.pl .en .de .ru
Interdyscyplinarny blog badawczy pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów Informacyjnych UAM

Najświętsza Maria Panna ze stereoptikonu, czyli amerykańska fałszywka o mistyfikacji

Filip Graliński
02/10

Ilustracja wyżej pochodzi z amerykańskiego czasopisma „Popular Mechanics” (listopad 1917), z artykułu niejakiego J.E. Murphy’ego, w telegraficznym skrócie:

  • w czasie oblężenia Przemyśla na początku I wojny światowej (1914/1915) rzekomo na niebie pojawiał się wizerunek Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem Jezus,

  • autor twierdzi, że są dobre (?) powody, by przypuszczać, że wizja była wynikiem mistyfikacji — wizerunek był rzucany przez austriacki samolot na chmury za pomocą stereoptykonu (rodzaj stereoskopowego projektora),

  • dalej następują szczegółowe rozważania techniczne okraszone wieloma liczbami („… z odległości 400 stóp … aparat może ważyć 1000 funtów … wskazuje w górę pod kątem 45 lub 50° … używając standardowego slajdu stereoptykonowego 2 i 7/8 cala … obraz rzucany z odległości 100 stóp ma 16 stóp i 6 cali średnicy …”) — no cóż, to w końcu taki amerykański „Młody Technik”,

  • świadkowie mieli rzekomo twierdzić, że chodzi o wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej (co nie zgadza się z przedstawioną ilustracją),

  • wizja miała wzmacniać morale broniących, natomiast Rosjanie ponoć wpadali w panikę, kiedy tylko widzieli obraz (i odmawiali bombardowania miasta).

zapomniana sprawa

Sprawa jest kompletnie nieznana w Polsce, nie znalazłem żadnych polskich odwołań do tych rzekomych wydarzeń, ani w starszych materiałach, ani we współczesnym Internecie. Jedyne współczesne odniesienia, jakie znam, to wzmianki na stronach Chris Woodyard, amerykańskiej zbieraczki niesamowitości i hiszpańskiego ufologa (!) José Caravaki

Woodyard zastanawia się zresztą, czy są w polskich lub rosyjskich gazetach wcześniejsze doniesienia o tych wydarzeniach…

fake news!

… a ja śmiem twierdzić, że cała sprawa została wyssana z palca przez amerykańskiego dziennikarza „Popular Mechanics”. I nie tylko stereoptykonowa mistyfikacja, lecz także sam fakt, że ktokolwiek twierdził, że widział wizerunek Najświętszej Marii Panny na niebie podczas oblężenia Przemyśla:

  • nie znalazłem żadnych polskich wzmianek o tych wydarzeniach, ani z okresu I wojny światowej, ani z czasów późniejszych,

  • nie ma w ogóle żadnych doniesień wcześniejszych niż artykuł w „Popular Mechanics”, który ukazał się 2 lata po rzekomych wydarzeniach (nominalnie wcześniejszy jest artykuł z gazety „The Buffalo Enquirer” z 18 października 1917, ale i on odwołuje się do „Popular Mechanics”, w ogóle amerykańska prasa chętnie robiła „kopiuj i wklej” z artykułu Murphy’ego, zob. przykład poniżej z nieco zmienioną ikonografią).

https://www.newspapers.com/clip/17316712/the_star_press/

Po co wymyślono tę opowieść? Nie mam pojęcia. Co ciekawe, Murphy wydaje się dość dobrze zorientowany w polskich realiach, dopiero w późniejszych wersjach amerykańscy przepisywacze z Rosjan (Russians) zrobili Prusaków (Prussians).

W każdym razie, jak mówię, że „nie ma”, to traktuje to na serio i chętnie wyłożę na stół pieniądze:

  • 200 PLN za jakiekolwiek, nie późniejsze niż 1916 rok, doniesienia o wizjach na niebie Najświętszej Marii Panny podczas oblężenia Przemyśla lub o zastosowaniu wtedy stereoptykonu,

  • 100 PLN za jakąkolwiek, nie późniejszą niż 2000 rok, wzmiankę w języku polskim o całej sprawie.

(Każda nagroda jest wypłacana tylko raz).

jeszcze o stereoptykonie

Czy sam stereoptykon jest wymysłem? Nie, rzeczywiście istniało takie urządzenie, oto przykładowe fotocytaty z polskich czasopism:

oai:ebuw.uw.edu.pl:6437
oai:jbc.bj.uj.edu.pl:298503
oai:mbc.malopolska.pl:65514

(Hmmm… to ostatnie wygląda bardziej jak opis protoplasty Netflixa!)

Tagi